AI voor onderwijs en onderzoek

Bouwen aan kennis, talent en innovatie

Op deze pagina besteden we aandacht aan: 

Kunstmatige intelligentie (AI) verandert de manier waarop we onderzoek doen, onderwijs geven, kennis ontwikkelen en maatschappelijke vraagstukken oplossen. AI helpt wetenschappers om grote hoeveelheden data te analyseren, complexe systemen te modelleren en ontdekkingen te versnellen. Tegelijkertijd moeten onderwijsinstellingen studenten en werkenden voorbereiden op een arbeidsmarkt waarin kennis van en werken met AI steeds belangrijker worden.

Het Nederlandse onderwijs- en onderzoeksveld beschikt over hoogwaardige kennis, talent en sterke internationale samenwerkingsverbanden. Om die positie te behouden, is ook toegang nodig tot krachtige AI-infrastructuur, hoogwaardige data en specialistische ondersteuning. Het ontwikkelen en trainen van geavanceerde AI-modellen vraagt namelijk om veel rekenkracht, technische expertise en geschikte digitale voorzieningen.

De Nederlandse AI-fabriek brengt deze elementen samen. Universiteiten, hogescholen, mbo-instellingen, onderzoeksinstituten en andere kennisorganisaties krijgen via de AI-fabriek toegang tot hoogwaardige AI-rekenkracht, expertise en een breed Europees innovatienetwerk. Daarmee helpt de AI-fabriek Nederland om voorop te blijven lopen in wetenschappelijk onderzoek, talentontwikkeling en verantwoorde AI-innovatie.

Lees meer over de Nederlandse AI-fabriek

AI versnelt wetenschappelijke ontdekkingen

AI ontwikkelt zich in hoog tempo tot een onmisbare sleuteltechnologie binnen vrijwel alle wetenschapsgebieden. Onderzoekers kunnen met AI patronen herkennen in hoeveelheden data die voor mensen niet of nauwelijks te overzien zijn. Ook kunnen zij complexe processen simuleren, voorspellingen verbeteren en nieuwe onderzoeksvragen beantwoorden.

Binnen de gezondheidszorg kan AI bijvoorbeeld helpen om medische beelden te analyseren, geneesmiddelen te ontwikkelen en ziekteverloop beter te voorspellen. Klimaatwetenschappers gebruiken AI om weers- en klimaatmodellen te verbeteren. Ook in de sociale en geesteswetenschappen ontstaan nieuwe mogelijkheden. AI kan helpen om historische bronnen, taal, mediagebruik en maatschappelijke ontwikkelingen op grote schaal te analyseren. Daarmee wordt AI niet alleen een onderwerp van technisch onderzoek, maar een onderzoeksmiddel binnen de volle breedte van de wetenschap.

AI for Science

Er zijn vier toegangsniveaus tot de rekenkracht en ondersteuning van de Nederlandse AI-fabriek via het Europese EuroHPC AI Factory-netwerk. Ze zijn bedoeld voor verschillende fasen van AI-ontwikkeling: van een eerste experiment tot grootschalig wetenschappelijk onderzoek. Het gaat om de volgende categorieën:

  • Playground
  • Fast Lane
  • Large Scale
  • AI for Science

Bij de laatste categorie, AI for Science, staat niet industriële innovatie centraal, zoals bij de eerste drie categorieën, maar wetenschappelijk onderzoek, AI vormt hierbij een essentieel onderdeel van het onderzoek zelf. Het gaat bijvoorbeeld om: fundamenteel AI-onderzoek, machine learning voor wetenschappelijke doorbraken, AI voor klimaatonderzoek, AI voor geneesmiddelenontwikkeling of AI voor sterrenkunde of materiaalkunde. 

Deze toegang is vooral bedoeld voor universiteiten, onderzoeksinstituten en publiek gefinancierde onderzoeksprojecten, maar kan ook worden gebruikt binnen Europese onderzoeksprogramma's zoals Horizon Europe en het Digital Europe Programme, waarbij publiek-private samenwerking vaak centraal staat. Bij AI for Science wordt wetenschappelijk onderzoek versneld en vernieuwd. 

AI for Science gaat verder dan het automatiseren van bestaande onderzoekstaken. AI kan wetenschappers helpen nieuwe hypothesen te formuleren, verbanden te ontdekken en berekeningen uit te voeren die eerder te complex of tijdrovend waren. Daardoor kunnen onderzoeksprocessen aanzienlijk worden versneld.

De combinatie van AI en supercomputing is daarbij essentieel. Voor toepassingen zoals klimaatmodellering, eiwitonderzoek, aardobservatie, energienetwerken en de ontwikkeling van nieuwe materialen zijn vaak zeer grote hoeveelheden rekenkracht nodig. De AI-supercomputer van de Nederlandse AI-fabriek maakt zulke onderzoeksprojecten ook voor Nederlandse kennisinstellingen toegankelijk.

Daarmee versterkt de AI-fabriek de positie van Nederland binnen internationale onderzoeksprogramma’s en Europese samenwerkingsverbanden.

Het belang van soevereine AI

Van lokaal experiment naar onderzoek op grote schaal

Veel onderzoekers en onderwijsinstellingen experimenteren al met AI. Zij gebruiken machinelearningmodellen, generatieve AI of bestaande cloudomgevingen voor relatief kleinschalige projecten. De stap naar grootschalig onderzoek is echter niet eenvoudig. Het trainen van een complex AI-model vraagt om krachtige GPU’s, specialistische software en kennis over schaalbare AI-infrastructuur. Ook moeten onderzoekers rekening houden met databeheer, privacy, intellectueel eigendom, reproduceerbaarheid en wetenschappelijke integriteit.

De Nederlandse AI-fabriek helpt om deze drempels te verlagen. Onderzoekers kunnen hun modellen eerst op beperkte schaal ontwikkelen en testen en vervolgens, wanneer een aanpak succesvol blijkt, opschalen naar grotere hoeveelheden data en rekenkracht. De verschillende toegangsmogelijkheden van de AI-fabriek sluiten aan bij uiteenlopende behoeften. Zo kan een onderzoeksteam een eerste idee verkennen, een bestaand model optimaliseren of een grootschalig AI for Science-project uitvoeren.

Veranderende arbeidsmarkt door AI

De opkomst van AI heeft grote gevolgen voor de arbeidsmarkt. Vrijwel iedere beroepsgroep krijgt ermee te maken. Studenten moeten daarom niet alleen leren hoe AI technisch werkt, maar ook hoe zij de technologie verantwoord en kritisch kunnen toepassen. AI-geletterdheid wordt een basisvaardigheid die in uiteenlopende beroepen nodig is.

De Nederlandse AI-fabriek kan onderwijsinstellingen ondersteunen bij het ontwikkelen van praktijkgericht en actueel AI-onderwijs en -onderzoek. Studenten en onderzoekers kunnen werken met hoogwaardige infrastructuur en deelnemen aan projecten waarin zij leren hoe AI-modellen worden ontwikkeld, getraind, getest en toegepast. Daarmee verkleint de AI-fabriek de afstand tussen onderwijs, onderzoek en praktijk. Studenten en onderzoekers doen ervaring op met technologie die ook wordt gebruikt binnen wetenschappelijke en bedrijfsgerichte innovatieprojecten.

Meer technisch en digitaal talent opleiden

Nederland heeft een groeiende behoefte aan professionals met kennis van AI, data, softwareontwikkeling, cybersecurity en high-performance computing. Tegelijkertijd is er wereldwijd een sterke concurrentie om technisch talent. Door onderzoekers, studenten en docenten toegang te geven tot geavanceerde AI-infrastructuur ontstaat een aantrekkelijker klimaat voor talent. Onderzoekers kunnen in Nederland werken aan projecten op internationaal niveau. Studenten kunnen al tijdens hun opleiding ervaring opdoen met krachtige computersystemen en geavanceerde AI-toepassingen.

Ook helpt de AI-fabriek om kennis over AI breder te verspreiden. Niet alleen gespecialiseerde AI-onderzoekers, maar ook vakprofessionals, docenten en studenten uit andere disciplines kunnen leren hoe zij AI binnen hun eigen domein kunnen inzetten. Zo draagt de Nederlandse AI-fabriek bij aan een brede kennisbasis die nodig is om AI duurzaam in de Nederlandse economie en samenleving te verankeren.

Verbinding tussen mbo, hbo en wetenschappelijk onderwijs

De ontwikkeling van AI vraagt om verschillende soorten kennis en vaardigheden. Wetenschappelijk onderzoek is nodig om nieuwe modellen, technieken en toepassingen te ontwikkelen. Hogescholen spelen een belangrijke rol bij het vertalen van deze kennis naar de beroepspraktijk. Mbo-instellingen leiden de vakmensen op die digitale technologie in bedrijven en organisaties kunnen implementeren, beheren en gebruiken.

De Nederlandse AI-fabriek kan verbindingen leggen tussen deze verschillende onderwijsniveaus. Universiteiten, hogescholen en mbo-instellingen kunnen samenwerken rond onderzoek en onderwijsprogramma’s. Hierdoor ontstaat een doorlopende kennis- en talentketen. Fundamenteel onderzoek kan sneller worden vertaald naar toepassingen, terwijl vragen uit de beroepspraktijk nieuwe onderzoeksvraagstukken opleveren. Studenten krijgen bovendien beter zicht op vervolgopleidingen, loopbaanmogelijkheden en de concrete toepassing van AI.

Samenwerking met bedrijven en overheden

Kennis krijgt meer waarde wanneer zij wordt gedeeld en toegepast. Daarom is samenwerking tussen onderwijsinstellingen, onderzoeksorganisaties, bedrijven en overheden een belangrijk uitgangspunt van de Nederlandse AI-fabriek.

Onderzoekers kunnen samen met bedrijven werken aan nieuwe technologieën, producten en diensten. Onderwijsinstellingen kunnen hun opleidingen beter laten aansluiten op de kennis en vaardigheden waaraan werkgevers behoefte hebben. Overheden kunnen onderzoeksvragen inbrengen rond maatschappelijke opgaven en publieke dienstverlening.

Voor bedrijven, en in het bijzonder voor het mkb, biedt samenwerking met kennisinstellingen toegang tot wetenschappelijke expertise en jong talent. Voor onderzoekers en studenten levert deze samenwerking realistische onderzoeksvragen, data en praktijkervaring op. De AI-fabriek vormt daarmee een ontmoetingsplaats waar kennisontwikkeling, talentontwikkeling en toepassing samenkomen.

Bijdragen aan maatschappelijke doelen

Veel van de grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd zijn complex en vragen om samenwerking tussen verschillende vakgebieden. Denk aan klimaatverandering, de energietransitie, vergrijzing, de druk op de zorg, voedselzekerheid en digitale veiligheid. AI kan helpen om deze vraagstukken beter te begrijpen en nieuwe oplossingen te ontwikkelen. Zo kunnen onderzoekers met AI energienetten optimaliseren, extreme weersomstandigheden beter voorspellen of medische behandelingen personaliseren.

De Nederlandse AI-fabriek maakt het mogelijk om dergelijke maatschappelijke toepassingen op grotere schaal te onderzoeken en ontwikkelen. Daarbij kunnen kennisinstellingen samenwerken met bedrijven, publieke organisaties en maatschappelijke partners. Zo draagt de AI-fabriek niet alleen bij aan wetenschappelijke vooruitgang, maar ook aan concrete oplossingen die de Nederlandse samenleving veiliger, gezonder en duurzamer maken. 

Verantwoord en betrouwbaar AI-onderzoek

AI biedt grote kansen, maar kan ook leiden tot risico’s zoals discriminatie, ondoorzichtige besluitvorming, privacyschending en onbetrouwbare uitkomsten. Onderwijs- en onderzoeksinstellingen hebben daarom een belangrijke rol bij de ontwikkeling van verantwoorde AI. Zij onderzoeken niet alleen wat technisch mogelijk is, maar ook welke sociale, juridische en ethische gevolgen AI heeft. Die multidisciplinaire benadering is essentieel om systemen te ontwikkelen die veilig, transparant en uitlegbaar zijn.

Binnen de Nederlandse AI-fabriek staat verantwoorde AI centraal. Projecten moeten rekening houden met Europese wetgeving, privacy, informatiebeveiliging, wetenschappelijke integriteit en publieke waarden. Daarmee biedt de AI-fabriek een omgeving waarin onderzoekers kunnen werken aan AI die technisch vooruitstrevend én maatschappelijk verantwoord is.

Meer over verantwoorde AI

Een impuls voor het Nederlandse verdienvermogen

Investeren in onderwijs en onderzoek is ook investeren in het toekomstige verdienvermogen van Nederland. Nieuwe wetenschappelijke inzichten vormen vaak de basis voor innovatieve producten, bedrijven en complete markten.

AI-onderzoek kan bijvoorbeeld leiden tot nieuwe software, medische technologie, industriële toepassingen of diensten. Vanuit universiteiten en andere kennisinstellingen kunnen spin-offs en start-ups ontstaan die wetenschappelijke kennis naar de markt brengen.

Ook bestaande ondernemingen profiteren van samenwerking met onderzoekers en studenten. Zij krijgen toegang tot nieuwe kennis en kunnen innovaties sneller ontwikkelen en toepassen.

AI-fabriek voor het innovatief mkb

Een sterk Europees kennisnetwerk

Door hoogwaardige rekenkracht en expertise beschikbaar te stellen, helpt de Nederlandse AI-fabriek om kennis sneller te vertalen naar economische en maatschappelijke waarde. Daarmee versterkt zij niet alleen het onderzoeksveld, maar ook het innovatievermogen en de concurrentiepositie van Nederland.

Maar de Nederlandse AI-fabriek staat niet op zichzelf. Zij maakt deel uit van een Europees netwerk van AI-fabrieken die toegang bieden tot supercomputers, data, expertise en ondersteunende diensten. Voor Nederlandse onderzoekers betekent dit dat zij gemakkelijker kunnen samenwerken met onderzoeksteams en kennisinstellingen uit andere Europese landen. Projecten kunnen worden uitgevoerd op de infrastructuur die het beste aansluit bij de benodigde expertise en rekenkracht.

Deze Europese samenwerking vergroot de schaal waarop onderzoek kan worden uitgevoerd en voorkomt dat ieder land alle voorzieningen zelfstandig moet ontwikkelen. Tegelijkertijd helpt zij Europa om internationaal een sterkere positie in te nemen op het gebied van AI en supercomputing. Onderzoekers krijgen toegang tot Europese infrastructuur waarop zij modellen kunnen ontwikkelen en trainen volgens Europese wetgeving en publieke waarden. De Nederlandse AI-fabriek draagt hiermee bij aan digitale en wetenschappelijke soevereiniteit.