Wat is de
Nederlandse AI-fabriek?

Op deze pagina besteden we aandacht aan: 

De Nederlandse AI-fabriek wordt de motor achter betrouwbare, soevereine AI. De organisatie maakt AI toegankelijk voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden in Nederland en de rest van Europa. Ze stelt bedrijven – met name het innovatieve mkb – onderwijs- en onderzoeksinstellingen én de overheid in staat AI-applicaties te ontwikkelen. Applicaties die schaalbaar en verantwoord zijn, én geworteld in Europese waarden. 

Financiering

Stichting NLAIF (opgericht door een consortium van AIC4NL, SURF, TNO en Samenwerking Noord) diende het voorstel voor de Nederlandse AI-fabriek in. Dat deed de stichting bij de ‘European High Performance Computing Joint Undertaking’ (EuroHPC JU). Deze Europese organisatie is een publiek-privaat partnerschap dat zich richt op het versterken van de Europese positie op het gebied van supercomputers. 

Het voorstel is gehonoreerd met een bedrag van 70 miljoen euro vanuit Europa. Het kabinet draagt 70 miljoen euro bij en de regio vanuit de Economische Agenda van Nij Begun 60 miljoen euro. Daarmee komt de totale financiering van de Nederlandse AI-fabriek op 200 miljoen euro.

AI-supercomputer en expertisecentrum

De Nederlandse AI-fabriek (NLAIF) bestaat uit:

  • een geavanceerde AI-supercomputer;
  • een expertisecentrum dat beschikt over diepgaande kennis.

De AI-supercomputer levert de benodigde rekenkracht en richt zich voornamelijk op het verwerken van data. Daarvoor heeft het niet dezelfde superprecisie nodig als de nationale supercomputer Snellius. De AI-supercomputer maakt simpelere berekeningen, maar doet er veel meer tegelijkertijd. De AI-supercomputer komt te staan in een datacenter in Noord-Nederland. De organisatie maakt de precieze locatie bekend, zodra de aanbestedingsprocedure is doorlopen.

De Nederlandse AI-supercomputer zal bestaan uit ongeveer 900 hoogwaardige GPU's (Graphics Processing Units), die speciaal zijn ontworpen voor het trainen van grote AI-modellen. Deze krachtige AI-processoren functioneren als één grote supercomputer doordat zij onderling met elkaar verbonden zijn.

Het expertisecentrum is het kennis-, innovatie- en ondersteuningscentrum van de AI-fabriek en helpt organisaties de rekenkracht die de AI-supercomputer levert om te zetten in bruikbare en verantwoorde AI-toepassingen. Het expertisecentrum zal worden gevestigd op het Niemeyer-terrein in de stad Groningen. De Stichting NLAIF wordt een van de huurders van Niemeyer, maar het terrein zelf is veel groter en heeft een bredere ambitie. 

Met behulp van deze twee componenten kunnen organisaties binnen het AI-ecosysteem innovatieve AI-experimenten uitvoeren met (inter)nationale impact. Samen met de andere AI-fabrieken in Europa versterkt de AI-fabriek de innovatiekracht van Nederland en Noord-Nederland. Daarnaast verminderen we onze afhankelijkheid van grootmachten als de Verenigde Staten en China, met technologie die onze publieke waarden versterkt.

Tijdlijn

Wanneer de Nederlandse AI-fabriek operationeel is, hangt af van een aantal aspecten, waarvan het belangrijkste traject de aanbesteding, aanschaf en installatie van de AI-supercomputer is. De verwachting is dat het systeem eind 2027, begin 2028 operationeel zal zijn. 

Het expertisecentrum wordt momenteel ingericht en een eerste team is gestart met de dienstverlening. In eerste instantie zal het expertisecentrum partijen begeleiden bij het doen van aanvragen bij EuroHPC voor toegang tot andere Europese AI-fabrieken. Zodra de eigen AI-supercomputer operationeel is, wordt die dienstverlening uitgebreid.

Over de organisatie

De Nederlandse AI-fabriek wordt gerund door de Stichting Nederlandse AI-fabriek die bepaalt hoe de fabriek wordt ingericht en welke organisaties en projecten rekenkracht krijgen toegewezen. Het consortium dat de stichting bijstaat, bestaat uit vier partners: AIC4NL, SURF, TNO en Samenwerking Noord. Deze consortiumpartners leveren diensten en zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het faciliteren en ondersteunen van gebruikers van de Nederlandse AI-fabriek. Zij hebben ieder hun eigen expertise, taken en verantwoordelijkheden.

In totaal zullen ongeveer 50 fte betrokken zijn bij de exploitatie en ondersteuning van de Nederlandse AI-fabriek. Een deel van het personeel werkt vanuit de voormalige tabaksfabriek Niemeyer in Groningen. Deze locatie wordt ook gebruikt voor kennisuitwisseling met gebruikers en voor het organiseren van bijeenkomsten en trainingen.

AIC4NL

De AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL) heeft vooral een strategische rol en is een belangrijke ecosysteem- en innovatiepartner. De organisatie verbindt de AI-fabriek met startups, (mkb-)bedrijven, kennisinstellingen en overheidsinstanties, in sectoren waar AI wordt toegepast, zoals zorg, energie, landbouw en mobiliteit. AIC4NL helpt de Nederlandse AI-fabriek uit te groeien tot een (inter)nationale innovatiehub waar bedrijven, onderzoekers en overheden samen AI-modellen ontwikkelen. 

Willem Jonker, voorzitter van het bestuur van AIC4NL: “Om de AI-ambities van Nederland te kunnen waarmaken, is goed gereedschap nodig. Er is tenslotte geen vakman die gereedschap leent. De Nederlandse AI-fabriek is geen productiefabriek, maar een ontwikkelomgeving, die de regio, Nederland en Europa helpt met het ontwikkelen van FAIR-tech. Samenwerking is hierbij key.” 

SURF

SURF vervult binnen het consortium de rol van technische infrastructuurpartner en expert op het gebied van supercomputing. De organisatie is verantwoordelijk voor de opzet en het beheer van de technische infrastructuur en zorgt voor veilige toegang tot rekenkracht en data. Dit vormt de digitale ruggengraat van de AI-supercomputer, waardoor onderzoekers, bedrijven en overheden op een verantwoorde manier AI-modellen kunnen ontwikkelen en trainen.

“De Nederlandse AI-fabriek heeft grote maatschappelijke waarde. Responsible AI vormt de basis voor een open en innovatief AI-ecosysteem, los van Big Tech. Dat versnelt innovatie in onder meer zorg, mobiliteit, energie en veiligheid. Daarnaast versterkt het onze digitale soevereiniteit en economische concurrentiekracht”, stelt Hans Louwhoff, bestuurder van SURF.

TNO

Marc Zegveld, Managing Director TNO ICT, Strategy & Policy, vult aan: “In de mondiale AI-wedloop telt elke dag. Met dit ecosysteem bouwen we de motor die de innovatiekracht van bedrijven en overheden direct omzet in Europees digitaal leiderschap.”

Binnen de Nederlandse AI-fabriek versnelt TNO de stap van grensverleggend onderzoek naar maatschappelijke impact. Als drijvende kracht achter het expertisecentrum in de Groningse Niemeyerfabriek vertaalt TNO complexe technologie naar veilige toepassingen voor overheden en bedrijven, in het bijzonder het innovatief mkb. Met unieke praktijkervaring, zoals de ontwikkeling van het eigen taalmodel GPT-NL, helpt TNO partners bij het ontwikkelen, trainen en valideren van hun AI-systemen.

Samenwerking Noord

Binnen de Nederlandse AI-fabriek werkt Samenwerking Noord aan het versterken van het AI-ecosysteem in Noord-Nederland. Als consortiumpartner is Samenwerking Noord medeverantwoordelijk voor gebruikersmobilisatie en het definiëren en beoordelen van calls voor het gebruik van de AI-supercomputer. Het doel is meer organisaties in Drenthe, Friesland en Groningen effectief met AI en data te laten werken. Zodat innovatie wordt versneld en belangrijke vraagstukken eerder kunnen worden opgelost. 

Samenwerking Noord zet hierbij vooral in op talentontwikkeling, werkgelegenheid en het versterken van de economie van Noord-Nederland. Digitale autonomie is daarbij een speerpunt, evenals het laten bloeien van het ecosysteem van startups en scale-ups in de regio. Fred Hassert, voorzitter van Samenwerking Noord: “Met onze betrokkenheid bij de Nederlandse AI-fabriek nemen we onze maatschappelijke verantwoordelijkheid om Noord-Nederland niet alleen aan te laten sluiten op de wereldwijde ontwikkelingen, maar geven we de regio ook de kans om koploper te worden in AI.”