‘Knappe koppen hebben goed gereedschap nodig’
Kwartiermaker Edwin Kuipers over de Nederlandse AI-fabriek als versneller voor innovatie
De Nederlandse AI-fabriek in Groningen moet veel meer worden dan een AI-supercomputer. Het wordt een plek waar kennis, infrastructuur, bedrijven, onderzoekers en publieke organisaties samenkomen om AI-innovatie te versnellen. Edwin Kuipers, kwartiermaker van de Nederlandse AI-fabriek namens AIC4NL en Samenwerking Noord, brengt samen met zijn collega-kwartiermakers de boel op gang in deze pioniersfase. “Onder druk ontstaan hele mooie dingen.”
Onderstaand deel één van het interview:
Kuipers studeerde Natural Language Processing and Artificial Intelligence in Groningen. “Dat was nog in de vorige eeuw”, zegt hij lachend. “Toen ging het vooral over slim omgaan met grote hoeveelheden data. En dat is nog steeds een belangrijk onderwerp, zeker als je AI-modellen wilt trainen.” Na zijn studie, aan het einde van de eerste internetbubbel, begon hij zijn eerste eigen bedrijf, dat zich richtte op het bouwen van websites.
Daarna volgden meer eigen bedrijven, waaronder Crowdynews, dat software maakte voor het verzamelen en filteren van content voor sociale media voor nieuwsmedia en uitgevers, en eRoutes, een online routeplanner en -app voor wandelaars. Hij werkte daarnaast aan diverse projecten waarbij data, infrastructuur en slimme berekeningen centraal stonden. In 2023 werd hij Senior Programma Manager Toepassen van AI-systemen bij AINed, dat samen met de NLAIC de AI Coalitie voor Nederland (AIC4NL) vormt. Hij raakte zo’n anderhalf jaar geleden betrokken bij het schrijven van het niet-technische deel van het projectvoorstel voor de Nederlandse AI-fabriek.
In oktober 2025 werd bekend dat er vanuit Europa groen licht werd gegeven voor medefinanciering van het AI-expertisecentrum en een AI-supercomputer in Groningen. De Europese Unie investeert ruim 70 miljoen euro in het project via EuroHPC Joint Undertaking (EuroHPC JU). Eerder stelde het kabinet al 70 miljoen euro beschikbaar en ook vanuit de Economische Agenda van Nij Begun ligt er 60 miljoen euro. De totale investering komt hiermee uit op meer dan 200 miljoen euro.
Vrij snel erna werd hem gevraagd of hij namens AIC4NL en Samenwerking Noord – en inmiddels voor het gehele consortium – de rol van kwartiermaker voor de Nederlandse AI-fabriek wil vervullen. Daar hoefde hij niet lang over na te denken. Zijn pionierservaring komt hem in deze rol goed van pas. “Ik ben als directeur en (mede)oprichter van diverse start- en scale-ups gewend om in een eerste fase veel zelf op te pakken. Dat pionierswerk past bij mij en is mijn grote kracht. De laatste jaren bij AIC4NL voegen hier ruime kennis en ervaring in programmamanagement en publiek-private samenwerking aan toe.”
Je bent kwartiermaker namens AIC4NL én Samenwerking Noord. Hoe is dat zo ontstaan?
“Dat heeft vooral te maken met efficiencyredenen. Het lag voor de hand om die rollen te combineren. Beide organisaties houden zich bezig met het versterken van de AI-ecosystemen en staan voor de Nederlandse AI-fabriek beide opgesteld voor het aanbrengen van organisaties, projecten en relevante use cases. Vanuit AIC4NL werkten we al aan het verbindende netwerk rond AI in Nederland, met daarin ook de regionale AI-hubs. AI-hub Noord-Nederland is daar onderdeel van.”
Wat betekent de AI-fabriek voor Noord-Nederland?
“De AI-fabriek brengt veel teweeg in de regio. Dat is zichtbaarder dan in de rest van Nederland, omdat de fabriek hier fysiek landt in het Niemeyergebouw. Het begint al behoorlijk rond te zingen. De komst van de AI-fabriek zal leiden tot meer innovatie, meer bedrijvigheid en betere samenwerking. We zijn er voor de hele quadruple helix en hebben binnen de industrie een focus op innovatief mkb. Daarnaast leggen we het accent op een aantal sectoren, zoals de maakindustrie, energie en gezondheidszorg. De technologische en maatschappelijke impact van AI moet deels direct ten goede komen aan het mkb in Noord-Nederland en de regionale werkgelegenheid.”
Hoe is het nu gesteld met het AI-ecosysteem in de regio?
“Samenwerking Noord heeft gezorgd voor een sterk netwerk in de regio. Mensen weten elkaar te vinden. Het ecosysteem in Noord-Nederland is ook overzichtelijk genoeg om snel te kunnen schakelen. De regio beschikt over sterke onderzoeksinstellingen zoals de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) en de Hanzehogeschool. De noodzaak en wens om autonoom te zijn, is hier misschien wel groter dan elders. Dat zit in het dna. Ik ben ook medeoprichter van Cloud of the North, een aanjager en paraplu voor digitaal soevereine initiatieven die zijn geworteld in de regio. We willen de digitale soevereiniteit van Noord-Nederland met een open en duurzaam ecosysteem versterken en data en economische waarde binnen de regio houden.”
En wat betekent de AI-fabriek voor Nederland als geheel?
“De Nederlandse AI-fabriek staat straks in Groningen, maar is nadrukkelijk een nationale voorziening met een Europese context. De toegevoegde waarde zit in infrastructuur, transities, innovatieve ontwikkeling en samenwerking. Nederland doet hiermee mee in een Europees netwerk op een cruciaal onderwerp. Het begon eigenlijk met een simpele gedachte: knappe koppen hebben goed gereedschap nodig. Als je serieus wilt werken aan AI-innovatie, heb je toegang nodig tot hoogwaardige infrastructuur én tot expertise.
De Nederlandse AI-fabriek wordt de motor achter betrouwbare, soevereine AI. Alleen zo worden we minder afhankelijk van Big Tech. Er ontstaat straks een AI-ontwikkelomgeving die de regio, Nederland en Europa helpt met het ontwikkelen van AI Fair-Tech. De inzet van AI biedt namelijk veel mogelijkheden, maar roept ook belangrijke vragen op rondom ethiek en regelgeving. Europese publieke waarden en juridische normen staan centraal bij het verantwoord inzetten van AI.”
Wat was het eerste dat je als kwartiermaker hebt opgepakt?
“We zijn heel snel begonnen met het schrijven van een implementatieplan. Dat is eigenlijk het uitvoeringsplan: wat moeten de kwartiermakers en het startende expertisecentrum doen, wie doet wat, onder welke voorwaarden en met welke afhankelijkheden?
SURF is verantwoordelijk voor het technische deel, dus de AI-supercomputer. TNO richt zich vooral op data en inhoudelijke expertise. Het systeem van calls, proposals en de beoordeling daarvan ligt bij AIC4NL voor Nederland en voor de Nij Begun-regio bij Samenwerking Noord. AIC4NL organiseert gebruiksmobilisatie op landelijk niveau, vanuit Samenwerking Noord komt daar de regionale verankering en gebruiksmobilisatie bij.
De implementatiefase waar we nu in zitten is belangrijk. Want daarmee leg je het fundament. We creëren de randvoorwaarden; dat is de kern.”
Wat maakt deze fase interessant?
“De fabriek gaat projecten mogelijk maken die anders niet, later of ergens anders zouden zijn ontstaan. Je ziet nu al dat er dingen ontstaan die er anders niet waren geweest. Gesprekken die anders niet gevoerd zouden worden. Samenwerkingen die anders niet of later tot stand waren gekomen. Projecten die anders misschien waren gestopt, vertraagd of naar een buitenlandse hyperscaler waren gegaan. De AI-fabriek brengt écht iets teweeg in het ecosysteem.”
Voor wie is de Nederlandse AI-fabriek bedoeld?
“Voor het Nederlandse deel is de verdeling helder: 50 procent is bedoeld voor de academische wereld, 45 procent voor de industrie, met focus op innovatief mkb, en 5 procent voor de overheid. Dat klinkt misschien weinig, maar de overheid kan juist een belangrijke rol spelen als launching customer.
De first movers en early adopters vinden hun weg meestal wel. Maar er zijn ook organisaties die nog niet precies weten wat ze met deze infrastructuur kunnen. Daar moeten we bewustwording creëren en helpen bij de vraag: wat heb je nodig, hoe volwassen is je idee en welke begeleiding past daarbij?
Daarnaast is er de Europese dimensie. De Nederlandse AI-fabriek in Groningen maakt deel uit van een bredere Europese infrastructuur voor high-performance AI-innovatie. De fabriek is bedoeld om onderzoek, bedrijfsleven en publieke organisaties toegang te geven tot rekenkracht, expertise en ondersteuning. In de eerste fase kunnen projecten bij EuroHPC JU worden ingediend en EuroHPC JU bepaalt vervolgens waar een project landt. Als partijen bij ons terechtkomen, gaan wij ze assisteren om de projecten zo goed mogelijk bij EuroHPC JU aan te brengen.”
Hoe ziet die begeleiding eruit?
“Dat hangt af van de behoefte. Een groep academici kan technisch al heel goed weten wat er nodig is. Een mkb-bedrijf kan juist weer heel goed weten wat het inhoudelijk wil bereiken, maar hulp nodig hebben bij de vertaalslag naar de infrastructuur. Het gaat dus niet alleen om het type organisatie, maar vooral om de vraag: wat heeft iemand van ons nodig? Moet iemand helemaal worden meegenomen, of kan die partij grotendeels zelfstandig verder?”
Kunnen partijen nu al ergens terecht?
“Jazeker! Ook voordat de Nederlandse infrastructuur volledig operationeel is, kunnen partijen al starten met aanvragen voor Europese rekentijd via EuroHPC JU-calls. Wij kunnen ze daarbij ondersteunen. Het expertisecentrum is nog in opbouw, dus als iemand morgen belt, komt er nog veel bij mij terecht. Maar het is belangrijk dat mensen weten: je hoeft niet te wachten tot alles fysiek klaarstaat. Er zijn nu al mogelijkheden.”
Deel twee van het interview volgt...
